Współczesny świat biznesu nie jest łatwy do zrozumienia i jednoznacznej oceny. Identyfikacja bardzo złożonych i dynamicznych, a przy tym przeplatających się i wzajemnie powiązanych procesów jest bardzo trudna. W dużym stopniu tak oceny tego, co dzisiaj jak i prognozy jutra zależą od wyboru punktu obserwacyjnego, kompetencji obserwatora, ale także od warstwy tematycznej, która jest przedmiotem analizy. Od szeregu lat obserwuję świat biznesu z punktu widzenia menedżera, świadomego uzależnień firmowego sukcesu od stopnia rozumienia swojego biznesowego otoczenia. Ten ar­tykuł to szkic pokazujący czytelnikom jak widzę styk gospodarki światowej, z firmą i jej kierowniczym teamem.

UWAGI WSTĘPNE

1. Współczesne gospodarki i firmy krajów czołówki światowej są dla jednych menedżerów wzorcem, dla drugich drogo­wskazem, a jeszcze dla innych przynajmniej przykładem przy budowaniu własnej koncepcji rozwojowej. To właśnie te kraje swoim zaawan­sowaniem w rozwoju społeczno-gospodarczym i siłą swoich firm wyznaczają kierunek i rytm prze­mian światowych, mając duży wpływ na to, co i jak robią inni, słabsi i zapóźnieni w rozwoju gospodarczym.

Analizując kierunki zmian w światowej gospodarce trzeba mieć świadomość tego, że procesy rozwojowe w wiodących krajach są w dużym stopniu zdeterminowane coraz to nowszymi możliwościami wynikającymi z osiągnięć tak w dziedzinie techniki, technologii, jak i w metodach organizacji i zarządzania. To przede wszystkim w tych obszarach prowadzona jest walka konkurencyjna we wszystkich dziedzinach życia gospodarczego i dlatego na nich koncentruje się obecnie uwaga decydentów z kół gospodarczo-finansowych i politycznych.

Wszyscy jesteśmy świadkami coraz szybszego rozwoju techniki i technologii we wszystkich dziedzinach. Jednak należy za­znaczyć, że procesy te nie są skoordynowane. Wiele w nich jest wynikiem spontanicznej aktywności twór­ców, wizjonerów i ludzi biznesu, a nawet i przypadkowości. Wiele też zależy od sekwencji pojawiania się poszczególnych idei, pomysłów, koncepcji, innowacji, oraz od tego, kto nimi w danym momencie dysponu­je. Procesy te rozwijają się według własnych zasad tkwiących wewnątrz nich i według zasad charakterystycznych dla ak­tualnego etapu rozwojowego tak wiedzy jak i gospodarki.

2.Produkty rynkowe będące rezultatem procesów rozwojowych w technice, technologii i organizacji z zasady odpowiadają na już istniejące potrzeby rynkowe, ale też coraz częściej ujawniają potrzeby potencjalne. Trzeba jednak zwrócić uwa­gę na to, że postęp techniczny coraz intensywniej i w coraz większym stopniu pobudza rynek tworząc zu­pełnie nowe potrzeby. Rozwinięte systemy komunikacji społecznej przyspieszają procesy pobudzania i upowszechniania się tych potrzeb, coraz częściej kreując produkty o zasięgu globalnym. Rosnące za­potrzebowanie na nie wpływa na masowość produkcji, a doskonalone metody technologiczne ich masowego wytwarzania wpły­wają na obniżkę cen, co jeszcze bardziej przyspiesza ich rozwój.

Warto nie lekceważyć tego, że współczesny świat wszedł w epokę nadzwyczajnej fascynacji osiągnięciami techniki. Jest nie tylko otwarty na wszelkie nowości, ale pochłania produkty nierzadko bez należytego „przyglądnięcia się nim”, niekiedy bezkrytycznie podcho­dząc do produktów o wątpliwej wartości. Sprzyjają temu perfekcyjne i sugestywne metody ich promocji, które często mają charakter manipulacji na globalną skalę.

3. W ostatnich dziesięcioleciach ujawnił się bardzo silny wpływ na gospodarkę dziedzin powszechnie uznawanych za istotne nośniki postępu technicznego. Takie dziedziny jak na przykład elektronika, inżynieria mate­riałowa, czy biotechnologie mają w ostatnich latach coraz większy wpływ na niemal wszystkie inne gałęzie gospodarki. Szczególnie spektakularna jest rola elektroniki we współczesnym świecie. To dzięki niej rozwinęła się w różnych postaciach automatyka i pomiary w procesach przemysłowych, telekomunikacja, techniki biurowe i edukacyjne, powstały nowej gene­racji pomoce dydaktyczne i zabawki dla najmłodszych. Bez niej trudno dziś sobie wyobrazić jakąś dziedzinę działalności ludzkiej. Skutki połączenia elektroniki z inżynierią materiałową widać w tak cenionych dziedzinach jak technika lotnicza i kosmiczna, a także w przemysł samochodowy. Inżynieria materiałowa nie tylko stworzyła możliwości penetracji obszarów o ekstremalnych warunkach, ale zdecydowanie przyczyniła się do podwyższenia parametrów eksploatacyjnych urządzeń uznawanych za wyroby powszechnego użytku. Obecnie podobną role zaczyna grać rozwój różnych gałęzi biologii (np. biochemia, genetyka, biomedycyna) i połączenia biologii z innymi dziedzinami, nawet z elektroniką.

GLOBALIZACJA - FIRMY NOWEJ TECHNOLOGII

4. Współczesne procesy gospodarcze z ich dynamiką i ogólnoświatowym zasięgiem byłyby niemożliwe bez wejścia gospodarki w etap jej globalizacji. To zaś stało się realne w pierwszej kolejności w wyniku znaczącego poszerzenia się pola wolności gospodarczej. W wielu krajach (w tym także w Polsce) procesy na po­ziomie przedsiębiorstw zostały uwolnione z dotychczasowych, licznych ograniczeń. Także znaczący postęp osiągnięto w praktycznym rozszerzeniu tego, co obecnie rozumiemy jako światowy wolny rynek. Usunięcie, lub ograniczenie dotychcza­sowych barier z dużą dynamiką zagospodarowała szeroko rozumiana cywilizacja techniczna. Rezultatem tych procesów są obserwowane w ostatnich latach złożone, nie do końca jeszcze rozeznane procesy transformacyjne. Jednym ze skutków tych przemian są korzystne warunki dla powstawania i rozwoju firm tzw. „nowej gospodarki”. Nowa gospodarka (new economy) to w pierwszym przybliżeniu gospodarka, w której przedsiębiorstwa to firmy, w zasobach których dominuje wysokiej klasy wiedza, a produkty tych firm charakteryzuje wysoki udział tej wiedzy. Działalność takich firm wspomaga oprzyrządowanie stanowisk pracy wykorzystujące różnorodne zastosowania współczesnej elektroniki, a formy powiązań ludzi i firm określone są często jako sieciowe. To, co możemy teraz nazwać gospodarką opartą na wiedzy charakteryzuje coraz większy stopień coraz bardziej precyzyjnych powiązań pomiędzy samymi twórcami wiedzy, pomiędzy nimi, a środowiskami biznesowo-finansowymi i globalnym rynkiem. To coraz bardziej złożony system, który coraz efektywniej wykorzystuje generowaną przez siebie wiedzę, coraz skuteczniej zmniejsza straty wynikające z niedoinformowania, niewykorzystania możliwości tkwiących w sensownych powiązaniach kooperacyjnych, słabej koordynacji, braku środków, czy też możliwości skutecznego dotarcia do klientów.

ROSNĄCY POZIOM BIZNESOWEGO RYZYKA

5. Istotną cechą omawianych współczesnych procesów gospodarczych jest ogólny wzrost poziomu ryzyka w realizacji prawie każdego przedsięwzięcia. Przyczyn jest kilka. Wymienię najważniejsze:

• produkty współczesne zawierają coraz większą ilość wysokozaawansowanej wiedzy, a etap przygotowawczy procesu wytwarzania takiego produktu to coraz większe koszty wyposażenia i przygotowanych do eksploatacji zasobów myśli technicznej. W tym wyścigu na globalnym rynku podstawowym parametrem jest czas przygotowania produktu o odpowiedniej jakości, oraz przygotowania mocy produkcyjnych dostosowanych do potrzeb rynku. Opóźnienie nawet symboliczne w stosunku do konkurenta w zaprezentowaniu wyrobu, lub w terminie realizacji dostaw odpowiadających zamówieniom to ryzyko przegranej i groźba strat.

• świat biznesu w skali globalnej stał się przeźroczysty. Wszyscy mają szybki, coraz bardziej bezpośredni dostęp do informacji rynkowych, wiedzą o sytuacji i jej zmianach w branży, a także o nowych możliwościach i realizowanych przedsięwzięciach tak w firmie potencjalnego partnera biznesowego, jak i konkurenta. Każdy nowy produkt jest zauważany i na każdą nowość natychmiast reagują tak partnerzy biznesowi, jak i konkurenci. Skróceniu ulegają też czasy atrakcyjności rynkowej produktów. Więc aby odzyskać poniesione nakłady na etapie przy­gotowań, zapewnić pokrycie kosztów uruchomienia produkcji i osiągnąć zyski niezbędne jest zapewnienie sobie od­powiedniej skali zamówień i możliwości kontynuacji produkcji przez jakiś czas. Na współczesnym rynku każdy produkt jest zagrożony, bo w każdym momencie i w każdym miejscu ziemi może pojawić się oferta zagrażająca pozycji firmy, jej interesom, jej przyszłości. Zwiększyło się ryzyko przedsięwzięć gospodarczych, wzrastają koszty wejścia produktu na rynek, skraca się czas żywotności wyrobów na rynku, ale z drugiej strony powstał rynek globalny dający możliwość zwiększenia skali przedsięwzięcia. Umożliwia to przywrócenie równowagi między nakładami i poziomem ryzyka, a wielkością potencjalnego sukcesu.

• jeśli wiedza stanowi obecnie znaczący składnik zasobów przedsiębiorstwa, to pozycja rynkowa firmy zależy od jej jakości, oraz kompletności. Jednak czynnikiem ostatecznie decydującym o wartości tej wiedzy jest jej ak­tualność i w danym momencie konkurencyjność. Ta zasada czyni, że firma natychmiast zwielokrotnia swoją wartość pozyskawszy wiedzę rynkowo atrakcyjną i wartościowo dziś, lub w realnej przyszłości. Ale też czyjeś nawet znacznej wartości zasoby wiedzy firmowej ulegają znacznej i szybkiej redukcji w wyniku powstania wiedzy konkurencyjnej.

Już tylko te kilka uwag przedstawionych wyżej pokazuje, że obecny etap rozwoju gospodarki stawia ludzi biznesu w nowej sytuacji, w sytuacji niespotykanego dotąd poziomu możliwości i szans z równoczesnym niespotykanym dotąd poziomem niepewności jutra i ryzyka.

GOSPODARKA SIECIOWA

6.Wszyscy jesteśmy obserwatorami i uczestnikami rodzącej się cywilizacji sieciowej. W niej „nowa gospodarka” jest istotną częścią, a w moim przekonaniu wkrótce stanie się jej częścią zasadniczą. Kierunek rozwoju tej cywilizacji wyznaczają obec­nie gospodarki nielicznych krajów czołówki światowej. Obserwowane procesy integracyjne i globalizacyjne będą w dalszym ciągu przenikać się z procesami usieciowienia gospodarki. Warto zastanowić się, co już obecnie jest dorobkiem dotychcza­sowego procesu przemian. I tak:

• Na początku trzeba zauważyć brak jedności poglądów tych, którzy zawodowo obserwują, analizują zmiany na scenie gospodarczej i prognozują rozwój sytuacji. Różni autorzy zwracają uwagę na różne czynniki jako dominujące, akcen­tując pojęcia:

-gospodarka informacyjna (information economy)

-gospodarka sieciowa (network economy)

-wirtualna gospodarka (virtual economy)

-gospodarka oparta na wiedzy (knowledge based economy)

Rozbieżność w poglądach tych autorów ukazuje wątpliwości, jakie obecnie mają poszczególni analitycy akcentując różne aspekty „nowych czasów”. Jednak niezależnie od terminologii i różnic nie mam wątpliwości, że obecny etap rozwoju gospodarki można bez wątpienia objąć umownym mianem nowej gospodarki.

• Jest oczywistym, że siłą napędową tej nowej gospodarki są nowe technologie. Jednak w żadnych rozważaniach nie można pominąć skutków wzajemnych oddziaływań pomiędzy nimi, a społeczeństwem. Bo to ludzie tworząc i konsumując je są przez nie kształtowani, ale też bardziej, lub mniej świadomie sami je też modyfikują. Te wzajemne sprzężenia są wynikiem różnorodnych skutków i wpływów jakie mają nowe technologie na człowieka i jego otoczenie np. w sferach: ekonomicznej, organizacyjnej, prawnej, ale też zdrowotnej, ekologicznej, czy też politycznej.

• W „nowej gospodarce” te zasygnalizowane wzajemne sprzężenia i oddziaływania są coraz silniejsze. Często też są one trudne do przewidzenia i wprowadzają nowe elementy jeszcze bardziej zwiększające już i tak wysoki poziom ryzyka przedsięwzięć biznesowych. Zderzają się tu bowiem różne racjonalności: techniczna, ekonomiczna, ekologiczna, ogól­nogospodarcza, lokalna i obywatelska. Trzeba też zaznaczyć, że obecnie nieco inaczej niż dotychczas zaczynają kszta­łtować się interesy i korzyści, ale także koszty, zyski, ryzyko i straty.

• Szczególną zmianę przewiduję w najbliższym okresie w roli społeczeństwa obywatelskiego. Bo to ludzie zmieniają swo­ją pozycję. Dotychczas byli głównie obywatelami, pracownikami, konsumentami, podatnikami, czy też wyborcami. Teraz rośnie rola ludzi. Bo społeczeństwa są coraz bardziej świadome, wzrasta ich wiedza i doświadczenie. Wiedza, będąca podstawą „nowej gospodarki” jest wnoszona przez ludzi. Jeśli skoncentrowana w firmie wiedza staje się kapitałem tej samej klasy co kapitał pieniężny, czy materialny, to stosunki międzyludzkie między dysponentami tradycyjnego dotąd kapitału, a zespołami firmowymi – nosicielami i twórcami wiedzy muszą się zmienić. W świetle moich obserwacji w ramach firm będących awangardą nowej epoki zaczynają się tworzyć środowiska coraz bardziej partnerskie.

Patrząc ogólniej podzielam pogląd, że „nowa gospodarka” wymaga nowej świadomości.

NOWE REGUŁY, NOWA BIZNESOWA ŚWIADOMOŚĆ

7.Warto zastanowić się także jakie nowe pryncypia i nowe reguły zaczynają obowiązywać w obecnie kształtujących się no­wych realiach gospodarczych i społecznych.

• Zacznijmy od trywialnego stwierdzenia, że zbiorowy klient jest najlepszym znawcą swoich realnych potrzeb i tylko on swoimi decyzjami określa ich rzeczywistą hierarchię. Inteligentny, świadomy klient ma też realny pogląd na te sprawy tak w odniesieniu do dnia dzisiejszego, jak i w stosunku do jutra. Jeśli mówimy, że coraz bardziej zaczyna być słuszne określenie o etapie społeczeństw coraz lepiej wykształconych, coraz bardziej świadomych i ciągle uczących się, to kierunkiem działania firm winno się stać włączanie zbiorowej inteligencji i świadomości klientów w swój rozwój. Podzielam tezę, że zdobywanie jak najinteligentniejszych, najbardziej świadomych klientów to ważny cel firmy, a zdobycie ich to poważny atut w rozwoju współczesnej firmy. Idąc dalej należy też uznać za słuszne to, że największe szanse mają ci, którzy zdobędą właśnie takich klientów.

• Sieciowy charakter rozwijającej się dzisiaj gospodarki wymaga świadomych klientów. Charakter ich powiązań z sieciowymi oferentami produktów opierać się musi na racjonalnym zaufaniu, którego bazą z obu stron jest duża świadomość potrzeb i możliwości, oparta na aktualnej i autentycznej wiedzy, oraz zaawan­sowanym doświadczeniu. Idąc dalej można w gospodarce sieciowej mówić nawet o potrzebie istnienia specyficznej równowagi w poziomie tej świadomości po obu stronach kontaktu rynkowego firma-klient. Bo to właśnie ona jest siłą napędową w rozwoju!

• Dynamika współczesnej gospodarki i „szybkość przemijania” w niej poddaje w wątpliwość pewne dotychczasowe regu­ły. Do tej pory przewagę konkurencyjną na rynku uzyskiwano przez wprowadzanie innowacji, a następnie umacniało się ją dążąc do optymalizacji przygotowania produktu, starając się uzyskać np. lepsze parametry wydajnościowe. Teraz coraz częściej ważniejsze od tego staje się szukanie nowych możliwości i nowych rozwiązań. To może wydawać się wielu menedżerom trudne do zaakceptowania, ale coraz częściej zaczyna być wa­żniejsze robienie tego czegoś co jest następne, niż doskonalenie tego co dzisiejsze.

• Sieć w warunkach otwartego społeczeństwa tworzy nieznane dotychczas możliwości. W pierwszej kolejności integruje ona wiedzę, oraz inne zasoby uczestników procesów rynkowych w zasadzie nie naruszając jej tradycyj­nie pojmowanego prawa własności, przy czym zgromadzona w tym procesie wiedza okazuje się być naj­ważniejsza. Integruje też nowego typu firmy w tematycznie zorientowane konglomeraty. Ta integracja jest bardziej perfekcyjna niż w wielu dotychczasowych, tradycyjnych firmach, realizujących podobne przedsięwzięcia. Łączy tylko tych, którzy są niezbędni, ale jest przy tym w dużym stopniu elastyczna, otwarta na zmiany i ograniczona co do zakresu i czasu trwania danego przedsięwzięcia. Wszystko to służy wspólnemu pomnażaniu posiadanego kapitału. To pomnażanie kapitału wielu uczestników przedsięwzięć gospodar­czych w warunkach sieciowych i odbywa się przy równoczesnym minimalizowaniu kosztów transakcji.

• Sieciowość procesów gospodarczych stworzyła przede wszystkim szansę dla firm małych i średnich. Jest sposobem realizacji przedsięwzięć o zasięgu globalnym przez dynamiczne w działaniu i aktywne w swojej specjal­ności teamy. Ich aktywność jest często wzmacniana przez autorski charakter tych firm, bowiem ich pracownikami są sami udziałowcy-dysponenci wiedzy.

• Perfekcjonizm na poszczególnych etapach przedsięwzięcia prowadzi do sukcesu, a osiągnięty sukces jak wiadomo usypia. Perfekcja w działaniu nie powinna być alternatywą dla perspektywicznego działania. Duża zmienność sytuacji na współczesnym rynku, wymaga dokonywania wyboru obszarów przyszłościowych i nieustannego korygowania tych wyborów. Mówi się nawet, że współcześnie dla dobra firmy istnieje potrzeba zaprogramowania w każde realizowane przez nią przedsięwzięcie bakcyla „kreatywnej destrukcji”. Dzięki temu bakcylo­wi firma we właściwym momencie musi pozbyć się balastu przeszłości, by nową koncepcją, w którą wmontowane są wartościowe elementy z przeszłości wyprzedzić dzień dzisiejszy. Następnym etapem w tym działaniu będzie powołanie nowej organizacji, przeniesienie do niej tylko tego, co będzie miało wartość jutro i uzupełnienie struktury tymi, których wiedza jest niezbędna, by stworzyć warunki dla wyprzedzenia rozpoczynanym działaniem dnia dzisiejszego. Destrukcja struktur przeszłości jest często bar­dziej opłacalne niż zmiany z tradycyjnymi przekształceniami!

• Już dzisiaj niezbędne jest dla wielu firm oderwanie się od tradycyjnego miejsca i sposobu działania i przeniesienie się z nim do cyberprzestrzeni. Tam firma może znaleźć nisze dla swoich działań, tam też uniknie kosztownych pośredników i tam fizycznie mała, lub średnia firma może być jeszcze mniejsza, z równoczesnym znacznym zwiększeniem zakresu działania i swojego rynku.

8. Cechą sieci jest niespotykane w dotychczasowej gospodarce nasycenie zmianami, oraz duża ich dynamika. Można na­wet powiedzieć, że stan ustalony w niej to w jeszcze większym niż dotychczas stopniu permanentny stan nieustalony.

Motorem wszelkich działań w sieci jest uniwersalna chęć osiągnięcia sukcesu w konkurencyjnym, a obecnie coraz bardziej globalnym świecie i zagwarantowanie firmie bezpiecznej przyszłości.

Kierunek zmian w sieci wytycza biznesowa świadomość [czyli (wiedza + doświadczenie) x wyobraźnia)] i wola działania i sukcesu uczestników tych procesów. Źródłem sieciowej wiedzy są tak jej firmy jak i środo­wiska twórcze poza nią.

Systemem nerwowym sieci są rozwinięte magistrale komunikacyjne. Przekazywane nimi informacje utrzy­mują w sieci wysoki poziom świadomości.

Pod wpływem tych czynników uczestnicy sieciowych przedsięwzięć dostrzegając coraz to nowsze możliwości działania i szanse odniesienia sukcesu, tworzą i rozwijają w kontaktach roboczych sieć do rozmiarów nie­spotykanych w dotychczasowych formach działania.

W każdym rodzaju działalności biznesowej kluczowym problemem jest umiejętność dokonywania we właściwym momencie właściwych wyborów. Te wybory dokonywane są w sieci według różnych kryteriów i to właśnie te wybory w dużym stopniu decydują o sukcesie, jego randze i wartości, a także o dalszej przyszłości firmy.

W rezultacie dokonywanych wyborów uczestnik takich procesów wybiera dla swojej działalności sieć, w której zamierza aktywnie działać. Kryterium działania każdej firmy sieciowej jest nakierowane się na jak najwi­ększe mnożenie kontaktów, stąd pierwotny wybór nie jest wyborem stałym, a mnożenie kontaktów w społeczności sieciowej jest naturalnym działaniem, akceptowanym jako reguła przez innych uczestników sieci.

Najważniejszym problemem jest wybór sieci, w której i z którą firma chce prosperować. Firmy sieciowe są nastawione na:

• korzystanie z globalnej wiedzy i na tworzenie jej

• generowanie zmian i reagowanie na zmiany

• wysyłanie informacji o sobie i odbieranie informacji ze swojego otoczenia biznesowego

• wchodzenie w partnerskie teamy i opuszczanie ich

To wszystko robią firmy zgodnie z powszechnym oczekiwaniem, że wielość kontaktów wprost generuje wielość za­stosowań, a te przekładają się na wielkość efektów ekonomicznych.

9. Z przedstawionych tu rozważań wynika ogólny wniosek, że „nowa gospodarka” odrzuca dotychczasowe - in­dustrialne wzorce. Tworzy własną logikę sieciową, w której mamy do czynienia z nieustannym poszukiwa­niem i mnożeniem okazji, a której bazą jest stawianie na wiedzę, kreatywność i dynamizm, oraz wy­maganie od każdej firmy niespotykanej dotąd elastyczności i pełnego otwarcia się na otoczenie.

Cechy sieci to:

• jej decentralizacja i autonomizacja,

• nieustanne generowanie wiedzy, na która sieć reaguje dynamicznie

• praktycznie nieograniczona liczba kombinacji powiązań biznesowych, a rosnąca liczba powiązań mnoży możliwości. Obowiązuje w niej zasada, że im więcej kontaktów ma pomysł, idea, koncepcja, technologia, tym więcej jest za­stosowań

• sieć, to przede wszystkim generator możliwości, generator kontaktów i kreatywnych reakc

• niekontrolowany rozwój,

• potencjał intelektualny sieć

• minimalizacja kosztów

UWAGA GENERALNA:

Przedstawione wyżej uwagi są syntezą wykładu wprowadzającego autora i wystąpień w dyskusji uczestników seminarium (Wisła-IV kw. 2006 roku). To także ich poglądy miały wpływ na zestaw i sposób zaprezentowanych tu zagadnień. W tym sensie uważam ich także za współautorów.

CDN